جزئیات زلزله ژاپن 11 مارس 2011 -8.9 ریشتر
رخداد زمينلرزه اي با بزرگاي 8.9 در مقياس امواج دروني زمين در ساعت 9 و 10 دقيقه بامداد روز جمعه 20 اسفندماه در 125 كيلومتري شرق ساحل هونشو ژاپن و 380 كيلومتري توكيو بخشهاي وسيعي از ژاپن و قسمتهايي از شرق چين و روسيه را به لرزه درآورد.
دولت ژاپن پس از وقوع اين زلزله در پهنه زلزله زده اعلام وضع فوق العاده كرد و سامانههاي حمل و نقل - مترو، كشتي راني و قطارهاي سريع السير شينكانسن - فعاليت خود را در سندايي و توكيو در ساعات اوليه پس از رخداد متوقف كردند.
در سندايي سامانه هاي ارتباطي موبايل و همچنين فعاليت چهار نيروگاه هسته اي متوقف شد.
شش مورد آتش سوزي در ساعت هاي اوليه از پهنه رومركز مهلرزه اي گزارش شد كه يكي مربوط پالايشگاهي در نزديكي توكيو بود.
دكتر مهدي زارع، معاون پژوهشي و فناوري پژوهشگاه بينالمللي زلزله شناسي و
مهندسي زلزله در گفتوگو با خبرنگار علمي ايسنا با اشاره به اين كه ژرفاي
كانوني زلزله روز جمعه ژاپن حدود 25 كيلومتر و سازوكار آن فشاري با يك صفحه
كاملا نزديك به قائم بوده است، خاطرنشان كرد: اين زلزله از نظر رده بندي
هاي علمي زلزله شناسي از رده زلزله هاي بزرگ است. در تقسيم بندي هاي زلزله
شناسي تنها زلزله هاي با بزرگاي بيش از 8 (بزرگ great) نام مي گيرند و
زلزله با بزرگاي 7 تا 8 (اصلي major) و زلزله با بزرگاي 6 تا 7 (شديد
strong) ناميده مي شود.
زارع با بيان اين كه زلزله روز جمعه ساحل شرقي هونشو بزرگترين زمينلرزه ثبت
شده در تاريخ ژاپن از نظر اندازه بزرگاي زمين لرزه است، تصريح كرد: ژاپن
سرزميني است كه با رخداد زمينلرزه هاي مهم و مخرب شناخته مي شود. در تاريخ
زمينلرزه هاي ژاپن مي توان به زلزله اول سپتامبر 1923 كانتو ژاپن كه با
خسارت و آتش سوزي وسيع در شهر توكيو همراه بود و موجب كشته شدن 105 هزار
نفر شد و زمين لرزه 17 ژانويه 1995 كوبه - هانشين - با بزرگاي 6.9 كه با
بيش از 6400 نفر تلفات اشاره كرد. ضمنا هم از نظر اندازه و هم رخداد سونامي
پس از وقوع زلزله، زمين لرزه 11 مارس 2011 با زمين لرزه 26 دسامبر 2004 -
پنجم دي ماه 1383- سوماترا در شرق اندوزي قابل مقايسه است. در آن زلزله
متاسفانه بيش از 300 هزار نفر در اندونزي و كشور هاي حوزه اقيانوس هند كشته
شدند و دبيركل سازمان ملل وقوع زلزله و سونامي 2004 اندونزي را بزرگترين
فاجعه طبيعي قرن ناميد.
زارع ادامه داد: اين توضيح مختصر را مي توان به طور عمومي به عنوان دليل وجود مرز فعال زمين ساختي و زمينشناختي پيرامون اقيانوس آرام - از آمريكاي شمالي گرفته تا آمريكاي مركزي و جنوبي در غرب تا روسيه، ژاپن و فيليپين، اندونزي و نيوزيلند در شرق- بيان كرد.
وي خاطرنشان كرد: در پهنه رومركزي زلزله 11 مارس، دو روز قبل - چهارشنبه 9 مارس- 18 اسفند 89- زمين لرزه اي با بزرگي 7.2 روي داد كه با تلفات يا سونامي همراه نشد ولي اكنون كه زمينلرزه با بزرگاي 8.9 رخ داده است مي توان استنتاج كرد كه زمينلرزه چهارشنبه پيش لرزه زمين لرزه روز جمعه بوده است؛ بنابراين گرچه اين رويداد پيش بيني نشد، ولي اطلاعات مهمي اكنون براي بررسي هاي علمي پيش بيني زلزله در اختيار پژوهشگران سراسر جهان قرار گرفته است و قطعا هم پژوهشگران ايراني و هم ساير زلزلهشناسان در ساير كشور هاي جهان از اين نظر توجه ويژه اي به اين رويداد خواهند كرد.
زارع در گفتوگو با ايسنا تصريح كرد: با نگاهي به توالي رخداد زلزله ها از چهارشنبه 9 مارس به بعد در پهنه رومركزي زلزله ساحل شرقي هونشو مي توان اطلاعات جالبي به دست آورد. زمينلرزه بامداد 9 مارس 2011 با بزرگاي 7.2 با وقوع سه پس لرزه شديد - با بزرگي 6 - و چهارده پس لرزه متوسط، با بزرگاي بين 5 و 6 در همان روز همراه بود. سپس در روز پنج شنبه 10 مارس - 19 اسفند - پنج پسلرزه با بزرگاي متوسط - بين 5 تا 6 - رخ داد. در نهايت در روز جمعه 11 مارس - 20 اسفند- زمين لرزه اصلي بازرگاي 8.9 در همان پهنه رومركزي روي داد. تا شش ساعت اول پس از رخداد زلزله روز جمعه، پانزده پس لرزه با بزرگاي بيش از 6 در پهنه رومركزي رخ داده كه يكي از آنها بيست و نه دقيقه پس از رويداد لرزه اصلي، بزرگي 6.8 و ديگري در 35 دقيقه پس از لرزه اصلي بزرگاي 7.1 داشته است. بنابر اين زلزله 11 مارس 2011 ساحل شرقي هونشو از ديد رخداد خوشه هاي زلزله ها، اتفاقي مهم و قابل توجه ويژه است كه اين كار هم اكنون توسط پژوهشگران در حال انجام است.
وي در ادامه در پاسخ به اين سوال كه چرا زلزله روز جمعه ژاپن در مقايسه با
زلزله بزرگ سوماترا كه بيش از 300 هزار كشته به جاي گذاشت، تلفات نسبتا
ناچيزي داشت به سه نكته اشاره كرد.
وي خاطرنشان كرد: در ساعات اوليه پس از رخداد سازمانهاي جستوجو، نجات و امداد در تمامي كشور هايي كه سابقه سوانح طبيعي - به ويژه زلزله - داشته اند، از آمريكا و انگليس گرفته تا ايران، تركيه، اندونزي و نيوزيلند به حال آماده باش در آمده و در حال اعزام تيمهاي كمك به ژاپن براي بررسي موضوع و كمك به سازمانهاي زيربط در ژاپن هستند.
دكتر زارع تصريح كرد: به هر حال زلزله 11 مارس 2011 از هر جهت - جه جنبه هاي علمي و فني و چه از نظر اجتماعي، رواني و همچنين مديريتي و اجرايي - حاوي درسهاي مهمي است كه بايد بياموزيم. اتفاق طبيعي مهمي رخ داده است و اهميت آن جهاني است. مساله، فقط مساله ژاپن نيست. همگي بايد به كمك زلزله زدگان ژاپن بشتابيم و همزمان اين رويداد را بررسي كنيم و از آن بياموزيم.
